AMSTERDAM
NIEUWEGEIN Clavis Piano’s wil graag dat uw instrument in topconditie blijft! Wij willen op deze pagina’s aandacht besteden aan het onderhoud van zowel de binnenkant als de buitenkant van uw piano of vleugel.
Klank- en toonvorming: waarom is regelmatig stemmen noodzakelijk?
Mede beïnvloed door de akoestiek van het vertrek waarin zich de piano of vleugel bevindt, wordt de klank van het instrument veroorzaakt door het in trilling brengen van stalen snaren, welke trilling via een klankbord (zangbodem) versterkt en hoorbaar wordt. De klanken die het instrument voortbrengt hebben een bepaalde frequentie (aantal Herz) die de toonhoogte bepaalt.
Hoofdzakelijk door de wisselingen van temperatuur en vochtigheidsgraad gaat de zangbodem krimpen en uitzetten waardoor de snaarspanning verandert. Door deze veranderende snaarspanning wordt het instrument onzuiver. De pianostemmer kan, door te draaien aan de stempennen, deze snaarspanning weer corrigeren.
Een piano of vleugel ontstemt voornamelijk door seizoensinvloeden en in veel mindere mate door het al of niet bespelen van het instrument. Door de vier jaargetijden behoort u het stemmen van uw instrument feitelijk 4 x per jaar te laten doen omstreeks het wisselen van de seizoenen. Het is tegenwoordig gebruikelijk om de piano of vleugel 3 keer en soms maar 2 keer per jaar te laten stemmen. Hierdoor is het helaas niet mogelijk om het gehele jaar een zuiver klinkende piano of vleugel te bespelen. Daarentegen kan een onzuiver instrument de oorzaak zijn dat u minder plezier beleeft aan het pianospelen.
Dat het stemmen belangrijk is behoeft waarschijnlijk geen betoog maar wat de pianostemmer ook kan zien is het ontstaan van kleine 'probleempjes' en deze dan verhelpen voordat ze grote problemen veroorzaken.
Het mechanische gedeelte: binnenwerk, toetsen, pedalen en de kast
Beslissend voor de klankvorming alsmede voor de speelaard van een piano of vleugel is het inwendige mechaniek. Met vilt omspannen hamertjes, scharnierend in vernuftige lagertjes, moeten duizenden keren feilloos dezelfde weg naar de snaren afleggen. Tussen hamers en klavier (toetsen) bevindt zich per toets een ingewikkeld louter mechanisch overbrengings-systeem, dat, afhankelijk van de speelfrequentie, aan een zekere slijtage onderhevig is.
Bij storingen van minder ernstige aard verdient het aanbeveling uw stemmer te raadplegen, die vaak het euvel kan verhelpen. Ook bij twijfel kunt u uw pianostemmer altijd benaderen!
De stemmer weet zich bovendien geruggensteund door de technische dienst van het bedrijf. Onderhoud dat u zelf kunt plegen aan mechanische delen beperkt zich tot klavier en pedalen.
Het klavier kunt u schoonmaken door het met een vochtige doek af te nemen en daarna met een zachte doek droog te wrijven. Geen spiritus of andere agressieve schoonmaakmiddelen gebruiken!
De pedalen kunnen met koperpoets op de voorgeschreven wijze worden behandeld. Let u er echter wel op, dat de kast rondom de pedalen niet wordt geraakt, omdat daardoor witte vlekken ontstaan.
De piano en vleugel als meubel: de kast
Het uiterlijk van een piano of vleugel is natuurlijk van groot belang voor u.
Het kastwerk van het instrument onderscheidt zich niet van enig ander gelakt, gebeitst of anderszins behandeld meubelstuk. Vandaar dat een algemeen advies over het onderhoud van de buitenkant van uw instrument eigenlijk niet mogelijk is: de aard van de oppervlaktebehandeling in de fabriek bepaalt ook het soort onderhoud dat daaraan moet worden verricht. Clavis heeft daarom wat verschillende onderhoudsvormen voor u op een rijtje gezet.
Onderhoud van de kast bij nieuwe piano's en vleugels:
Onderhoud van de kast van oudere piano's en vleugels:
De omgeving waar het instrument zich bevindt
Een piano- of vleugelfabrikant weet niet van tevoren, waar een afgeleverd instrument naar toe gaat. Hij kan dus ook niet in detail rekening houden met de omstandigheden waarin het nieuwe instrument zal verkeren. Clavis kan dat in overleg met u wel!
Instrumenten worden bij verhuizing bovendien ook weer in een andere omgeving geplaatst. Kortom: een piano of vleugel, waarin hout en metaal is verwerkt, kan niet worden aangepast aan zijn omgeving. De aanpassing zal in de ruimte zèlf moeten geschieden. De voornaamste factoren waarmee de piano- of vleugelbezitter rekening dient te houden zijn de temperatuur en relatieve luchtvochtigheid.
Temperatuur en relatieve luchtvochtigheid
De temperatuur van het vertrek is minder belangrijk dan men zou denken. Hout en metaal hebben weliswaar veelal de neiging iets uit te zetten of te krimpen bij hogere, resp. lagere temperaturen en ook de hedendaagse lijmsoorten zijn nog wel enigszins temperatuur-gevoelig, maar daar kunnen piano’s en vleugels binnen zekere grenzen wel tegen.
Het gevaar is niet alleen gelegen in wisselingen van temperatuur, maar veel meer in de daarmee samenhangende luchtvochtigheid. Het weer buiten (luchtdruk, vochtigheid en temperatuur) bepaalt de hoeveelheid waterdamp in de lucht. De lucht kan extreem droog zijn, zoals in een vrieskist, of heel vochtig tot verzadigd, te merken aan mist of regen.
Relatieve luchtvochtigheid is het percentage waterdamp in de lucht ten opzichte van de totale verzadiging (100%) van dezelfde hoeveelheid lucht bij dezelfde temperatuur. Warme lucht kan meer waterdamp bevatten dan koude lucht, vandaar dat onze zomers relatief vochtiger zijn dan de winters.
Hoewel het materiaal in de hedendaagse piano's en vleugels enige schommelingen in de relatieve vochtigheid wel kan verdragen, kunnen extreme dalingen en stijgingen in die vochtigheidsgraad funest zijn voor uw instrument (zowel in- als uitwendig)! De spanningen in te snel drogend (verdampend) hout zijn van dien aard, dat vrijwel geen constructie daartegen bestand is: het hout gaat trekken en kan zelfs scheuren. In een te vochtige omgeving zal hout uitzetten en zullen metalen oxideren, waardoor allerlei onderdelen kunnen vastlopen: toetsen blijven steken, pedalen gaan kraken, scharnieren en snaren gaan roesten.
Vooral omdat er diverse soorten hout in piano's en vleugels verwerkt zijn, die ieder hun specifieke vochtopname-eigenschappen hebben, is het controleren van de relatieve vochtigheid een belangrijke zaak.
Hygrometer
De ideale luchtvochtigheid in ons huis is tussen de 50 en 70% welke aangegeven wordt op een hygrometer. Deze hygrometer dient wel 1 keer per jaar geijkt te worden. Dat doet men door de hygrometer een ½ uur in een kletsnatte doek te wikkelen. Na een ½ uur in bovengenoemde lap de wijzer eventueel verplaatsen naar ± 96%. Dit kunt u meestal doen met een schroefje aan de onder- of achterkant van de hygrometer. Zorgt u wel voor een goed passende schroevendraaier voordat u begint aan het ijken. De hygrometer ophangen of ergens neerleggen in het vertrek waar het instrument zich bevindt.
Als de waarde op de hygrometer gaat zakken onder de 45-50% dan moet u eigenlijk vocht gaan toevoegen. Dit kunt u op verschillende manieren doen. De OUDE potten, gevuld met water en oude kranten onder in de piano, doen niet meer mee. Deze zorgen voor teveel vocht op één plek in de piano!
Hydroceel
Een andere manier, die inventiever is, is de bevochtiging via een hydroceel die wordt gemonteerd in de piano. Deze hydroceel is een vochtverdeler die voor een gelijkmatige verdeling van het vochtgehalte zorgt.
Luchtbevochtiger
Een nog betere en effectievere manier is de vochtigheid te corrigeren met een luchtbevochtiger. Dit geldt zeker in het geval van een vleugel. Het grote voordeel hiervan is dat u de gehele kamer, en daardoor ook het gehele instrument, op de juiste vochtigheid houdt. Dat door het op deze manier bevochtigen van de lucht ook de rest van uw meubilair daarvan profiteert moge duidelijk zijn. Let op bij aanschaf van een luchtbevochtiger dat deze voldoende capaciteit (m3) heeft voor de gehele ruimte waar het instrument zich bevindt.
Als de waarde op de hygrometer gaat stijgen boven de 70% dan dient u de hydroceel te verwijderen! Stijgt de waarde voor een langere tijd boven de 80% (vaak in de herfst) dan kunt u een warmte-element laten plaatsen in de piano. Deze dunne staaf van 1 meter lang moet deskundig worden geplaatst onder in de piano. De Clavis stemmer doet dat graag voor u.
Er zijn inmiddels ook nieuwe apparaten in ontwikkeling welke de luchtvochtigheid geheel zelfstandig controleren en aanpassen. Wij volgen deze ontwikkelingen met belangstelling.
Periodieke technische onderhoudsbeurt om de 5 à 10 jaar!
Naast de stembeurten aan uw instrument is het ook noodzakelijk om eens in de 5 à 10 jaar het mechaniek te onderhouden. Dit mechaniek met meer dan 6000 onderdelen is, zoals u heeft kunnen lezen, op diverse punten aan slijtage onderhevig. Door dit onderhoud kunnen wij de slijtage zoveel mogelijk beperken.
Ook wordt de klank na een aantal jaren onregelmatig. Dit gebeurt door het inspelen van de hamerkop. Door de snaren ontstaan er groeven in het hamervilt. Worden deze te diep dan moeten de hamerkoppen worden bijgewerkt (schuren) waardoor er weer een optimale toon ontstaat.
Verder worden alle onderdelen van het mechaniek en het klavier tijdens de onderhoudsbeurt schoongemaakt en afgeregeld. Als laatste wordt de hamerkop van de piano of vleugel geïntoneerd. Hierdoor wordt de klank zoveel mogelijk geëgaliseerd.
Bovenstaande werkzaamheden kunnen aan huis gebeuren en duren ± één werkdag.
